وقتی درباره طراحی وب سایت صحبت می‌کنیم، معمولا به گرافیک، رنگ‌ها و ظاهر وب سایت فکر می‌کنیم، اما عامل مهمی که می‌تواند یک سایت موفق را از یک سایت معمولی متمایز کند، نحوه معماری اطلاعات است. معماری اطلاعات در طراحی سایت استانداردی است که تعیین میکند آیا کاربر خیلی سریع به اطلاعات مورد‌نیازش دسترسی پیدا میکند و یا دچار سردرگمی میشود.
کاربران به‌عنوان مصرف‌کننده عادت دارند همان چیزی را که نیاز دارند، در جایی که انتظارش را دارند پیدا کنند. وقتی که نیازهای کاربران در یک وب سایت به خوبی برآورده میشود، این موضوع تصادفی نیست؛ اینجاست که نقش معماری اطلاعات اهمیت پیدا میکند.
در این مقاله معماری اطلاعات سایت را هم از زاویه آموزشی بررسی می‌کنیم و هم زاویه که برای مدیری کسب‌وکار آنلاین مهم و دارای اهمیت است. همچنین انواع مدل‌های معماری اطلاعات سایت را معرفی می‌کنیم و چگونه میتوان معماری اطلاعات را در یک سایت به‌صورت حرفهای پیاده سازی کرد.
معماری اطلاعات در طراحی سایت چیست؟
معماری اطلاعات (Information Architecture) به سازماندهی محتوا، صفحات و مسیرهای دسترسی سایت گفته میشود؛ به‌گونه‌ای کاربران بتوانند اطلاعات موردنیازشان را پیدا کنند و صفحات سایت برای خزندههای جستجو به‌راحتی قابل درک باشد. در واقع معماری اطلاعات سایت مشخص میکند که محتوای صفحات چگونه طراحی شوند تا به‌راحتی در دسترس کاربران قرار گیرند و قابل اسکن باشند.
برای مثال هنگامی که شما وارد وب سایت سایبری شوید در بخش هدر صفحه، لیست خدمات ما را مشاهده می‌کنید و با کلیک روی منو «طراحی سایت یا سئو»، یک لیست از صفحات زیر مجموعه را مشاهده می‌کنید. این ساختار به کاربران کمک میکند به‌راحتی بین صفحات سایت جابهجا شوند و محتوای مورد نظر را سریع‌تر پیدا کنند.
چرا معماری اطلاعات در طراحی سایت مهم است؟
گوگل برای درک یک سایت، به محتوا و ساختار سایت نگاه میکند. هرچه ساختار اطلاعات سایت ساده‌تر و قابل فهم‌تر باشد، کاربران راحت‌تر صفحات موردنظرشان را پیدا می‌کنند. همچنین ساختار منطقی و لینک سازی اصولی به خزندههای جستجو برای درک بهتر محتوا و کشف صفحات جدید کمک میکند.
تدوین معماری اطلاعات حرفهای سایت مشخص میکند که کدام صفحات مهم و دارای اهمیت هستند، ارتباط بین صفحات چگونه است و خزندههای گوگل کجا بروند.
انواع مدل‌های رایج معماری اطلاعات در طراحی سایت
هر وب سایتی به یک الگوی چیدمان مشخص نیاز دارد تا علاوه بر برطرف کردن نیازهای کاربران، اهداف کسب‌وکار را نیز برآورده سازد. انتخاب الگوی مناسب به نوع کسب‌وکار و حجم محتوا بستگی دارد. مثلا در یک سایت آموزشی که کاربر یک مسیر مشخص را مرحله‌به‌مرحله طی میکند، مدل ترتیبی معماری اطلاعات گزینه مناسبی است. انتخاب اشتباه ساختار اطلاعات وب سایت میتوان تجربه کاربری سایت را خراب کند و بر عملکرد سئوی وب سایت تاثیر منفی بگذارد.
با ما همراه باشید تا در ادامه انواع مدل‌های معماری اطلاعات را بررسی کنیم:
مدل سلسله مراتبی (درختی)
مدل سلسله مراتبی، یکی از رایج‌ترین مدل‌های معماری اطلاعات است که همه چیز از صفحه اصلی سایت شروع میشود و به صفحات دسته‌بندی می‌رسد و از آنجا به زیر مجموعه‌ها و صفحات جزئی‌تر منتهی میشود. ساختار درختی بیشتر در فروشگاه‌های آنلاین و سایتهای شرکتی کاربرد دارد، زیرا برای کاربران و خزندههای جستجو قابل پیش‌بینی است و راحت‌تر می‌توانند محصولات و خدمات سایت را مشاهده کنند.
مدل دیتابیس محور
در این مدل، محتوا با توجه به ویژگی‌های کاربر یا فیلترهای مشخص سازماندهی میشود، نه یک سلسله مراتب ثابت. از نمونه‌های این مدل میتوان به داشبورد اپلیکیشن‌ها و پنل کاربری بانک‌ها اشاره کرد. در مدل دیتابیس محور، کاربر یک مسیر مشخص را مرحله‌به‌مرحله طی میکند. مثلا انجام فرآیند خرید و ثبت نام.
مدل شبکه‌ای
در مدل شبکه‌ای از معماری اطلاعات، کاربران آزادانه بین صفحات سایت حرکت می‌کنند. این مدل بیشتر در سایتهای محتوایی و دانش‌محور استفاده میشود تا کاربر به‌راحتی بین صفحات مرتبط جابهجا شود و اطلاعات مورد‌نظر را به دست آورد.
مدل تک صفحه ای (Single page)
این مدل برای پروژه‌هایی با حجم اطلاعات کم و یک پیام واحد مناسب است. مدل معماری اطلاعات تک صفحه ای کاربر را در یک مسیر خطی و بدون سردرگمی هدایت میکند تا در کوتاه‌ترین زمان نیازش را برآورده سازد. صفحات فرود یک محصول یا یک رویداد خاص از نمونه‌های single page هستند.
معرفی ۸ اصل مهم در معماری اطلاعات
معماری اطلاعات یک سایت باید قابل دسترس و شفاف باشد. از رفتار کاربران گرفته تا برنامه‌ریزی برای آینده از مواردی هستند که در معماری اطلاعات سایت باید رعایت شوند. در این بخش ۸ اصل را معرفی می‌کنیم که یک ساختار خوب اطلاعاتی را برای سایت شما بنا می‌کنند:
- اصل اشیاء: هر نوع محتوا رفتار و ویژگی‌های خاص خود را دارد، بنابراین با محتوا باید همانند یک موجود زنده رفتار کنید. مثلا گوشی موبایل سامسونگ مدل Galaxy A07 ویژگی و قابلیت‌های خاصی خود را دارد که کاملا با گوشی موبایل شیائومی مدل Redmi Note 14 متفاوت است.
- اصل انتخاب: باید تعداد گزینه‌ها را به حداقل برسانید. مثلا اگر کاربر به دنبال خرید گوشی موبایل است، باید مستقیم او را به صفحه خرید محصول هدایت کنید. هدایت کاربر به صفحه اصلی سایت یا وبلاگ، کار اشتباهی است.
- اصل افشای اطلاعات: پیش نمایشی از اطلاعات ارائه دهید که به کاربران کمک میکند اطلاعات پنهان شده را درک کنند و تصمیم بهتری بگیرند. مثلا برای معرفی یک مدل گوشی موبایل باید پیش نمایش اطلاعات مانند حافظه، قیمت، رنگ‌بندی و… را به کاربر نمایش دهید تا با اطلاعات بیشتر مواجه شود.
- اصل مثال‌زدنی: در زمان توصیف محتوای دسته‌بندی شده، بهتر است نمونه‌هایی از محتوا را نشان دهید. مثلا در صفحه دسته‌بندی‌های گوشی موبایل سامسونگ، چند مدل جدید و پرطرفدار از این گوشی را نشان دهید.
- اصل درهای ورودی: فرض کنید که حدودا ۶۰ درصد از کاربران از یک نقطه ورود متفاوت با صفحه اصلی وارد سایت میشوند. مثلا برای دیدن مدل‌های گوشی موبایل همه کاربران از صفحه اصلی محصول وارد نمی‌شوند، برخی از صفحه دسته‌بندی نیز وارد سایت میشوند.
- اصل رشد: محتوای سایت باید در حال رشد باشد. مثلا اگر گوشی موبایل می‌فروشید، به محض رونمایی از محصولات جدید می‌توانید این محصول را در سایت موجود کنید، یا حداقل مقاله‌ای درباره آن بنویسید و به مقایسه آن با مدل‌های دیگر بپردازید.
- اصل جهت یابی و تمرکز: ساختار هر صفحه باید بر موضوع اصلی آن متمرکز باشد و موضوعات مختلف را با هم ترکیب نکنید. مثلا در صفحه معرفی مدل‌های گوشی موبایل، نباید درباره تلویزیون صحبت کنید.
- اصل طبقه بندی: کاربران باید بتوانند به محتوای سایت از چند مسیر و بر اساس معیارهای مختلف دسترسی داشته باشند. مثلا یک فروشگاه اینترنتی فروش گوشی موبایل می‌تواند محصولات خود را بر اساس قیمت (کمتر از ۳۰ میلیون، ۳۰ تا ۵۰ میلیون، بیشتر از ۵۰ میلیون) یا بر اساس مشخصات فنی (میزان رم، ظرفیت حافظه، مدل دستگاه، کشور تولیدکننده) ارائه دهد.
پیاده سازی معماری اطلاعات سایت
برای اجرای معماری اطلاعات حرفهای در وب سایت، لازم است این مراحل را سپری کنید:
مرحله اول: Baseline بسازید
قبل از اینکه معماری اطلاعات سایت را دستخوش تغییر کنید، باید وضعیت فعلی سایت را ثبت کنید. مثلا میزان ترافیک ورودی و نرخ تبدیل را ثبت کنید تا بعد از تغییرات با نسخه جدیدی قابل اندازه‌گیری باشد.
مرحله دوم: هدف خود را محدود کنید
اجرای معماری اطلاعات سایت باید یک نتیجه روشن و قابل فهم داشته باشد. اگر تعداد اهداف شما زیاد است، باید آنها را اولویت‌بندی کنید و با توجه به اهمیتی که دارند هر کدام را به ترتیب اولویت اجرا کنید.
مرحله سوم: فرضیه بنویسید
با تدوین فرضیه، مشخص می‌کنید که انتظار دارید تغییرات در معماری اطلاعات چه اثری بر عملکرد سایت داشته باشد. مثلا اگر یک صفحه دسته‌بندی برای محصولات طراحی کنیم و در هر صفحه محصول اطلاعات جامع و دقیقی از هر محصول قرار دهیم، نرخ تبدیل سایت حدودا ۲۰ درصد افزایش پیدا میکند.
مرحله چهارم: اولویت‌بندی کنید
هر ایده‌ای را که قرار است در سایت اجرا کنید، باید با توجه به اثر احتمالی، چالش‌های اجرای و میزان تاثیر مورد انتظار آن بر نرخ تبدیل ارزیابی کنید. فعالیت‌های برگشت‌پذیر معمولاً شروع خوبی را رقم می‌زنند.
مرحله پنجم: Pilot اجرا کنید
بهتر است قبل از اجرای ایده‌های جدید معماری اطلاعات روی سایت، ابتدا این فرآیند را روی یک صفحه Segment کمپین یا تیم محدود تست کنید تا بتوانید نتایج اولیه را ارزیابی کنید.
مرحله ششم: اثرات جانبی را بسنجید
علاوه بر بررسی KPIهای اصلی، سنجش هزینه پروژه، زمان، کیفیت اجرا، رضایت کاربر، خطاهای احتمالی و تاثیر تغییرات بر روی تیم نیز باید ارزیابی شوند.
مرحله هفتم: یادگیری را ثبت کنید
اگر نتیجه تغییرات در معماری اطلاعات سایت مثبت بود می‌توانید تغییرات موفق را به بخش‌های دیگر سایت گسترش دهید. اما اگر تغییرات نتیجه منفی داشت باید نحوه اجرای تغییرات را بازبینی کنید و مشکل را پیدا کنید.
اشتباهات رایج در معماری اطلاعات سایت که به سئو آسیب می‌زنند
اجرای اشتباه معماری اطلاعات در سایت نه‌تنها باعث بهبود عملکرد سایت نمی‌شود، بلکه اثرات منفی در سئو سایت دارد. این اشتباهات رایج عبارتنداز:
دسته‌بندی‌های بیش از حد
نیازی نیست تمامی صفحات و محتوای یک سایت دسته‌بندی شوند. وقتی همه‌چیز دسته‌بندی شود، ساختار سایت برای کاربران قابل فهم نیست.
لینک سازی بدون برنامه
نباید از لینک سازی با هدف افزودن لینک غیرضروری به صفحه و بهبود وضعیت سئو استفاده کرد. شبکه لینک سازی سایت باید مرتبط، هدفمند و منسجم باشد تا دسترسی کاربران را بهبود دهد و تاثیر مثبت در سئو سایت شود.
بی‌توجهی به صفحات یتیم
صفحات یتیم به صفحاتی گفته میشود که هیچ لینکی داخلی به آن اشاره نمی‌کند. اگر صفحات یتیم را شناسایی و اصلاح نکنید، عملا برای گوگل بی‌ارزش میشوند.
بهترین ابزار برای طراحی معماری اطلاعات سایت
این ابزارها به شما کمک می‌کنند تا با درک نیازهای کاربران، معماری اطلاعات سایت را به‌صورت حرفهای اجرا کنید.
- ابزار Tree Testing: با کمک این ابزارها می‌توانید نحوه حرکت کاربران را در سایت شناسایی کنید.
- ابزار Hotjar یا GA4: این ابزار به شما کمک میکند تا رفتار واقعی کاربران را بررسی کنید.
- ابزار Card Sorting: با استفاده از Card Sorting متوجه می‌شویم که کاربران صفحات یک وب سایت را چگونه دسته‌بندی می‌کنند و چه نام‌هایی را برای دسته‌های مختلف گزینه مناسب‌تری می‌دانند.
سخن پایانی
معماری اطلاعات سایت استانداردی است که مشخص میکند کدام صفحه زیر مجموعه کدام صفحه باشد، کدام لینک بهتر است در منو قرار گیرد و کدام لینک در فوتر، همچنین کاربر با چند کلیک باید به هدف خود برسد.
معماری اطلاعات در طراحی سایت از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا کاربران در سایت نگه می‌دارد و نرخ تبدیل را افزایش میدهد. معماری اطلاعات استاندارد، نقطه قوت یک سایت برای کسب رتبه و بهبود تجربه کاربری است و معماری اطلاعات ضعیف با افت رتبه سایت و نارضایتی کاربران همراه است.
